Thứ 3, 27/09/2022 - 14:03
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Giải pháp tìm ra tiếng nói chung giữa các quốc gia về vấn đề sử dụng tài nguyên nước sông Mê Công

Hiện nay, các quốc gia tại hạ nguồn sông Mê Công bị thiếu hụt nguồn nước nghiêm trọng, bị ngập mặn (trong đó Việt Nam là quốc gia bị ảnh hưởng nhiều nhất) nguyên nhân do chủ yếu là các quốc gia thượng nguồn sông Mê Công xây đập tích nước làm thuỷ điện gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái tự nhiên của sông Mê Công chảy qua các nước. Cử tri kiến nghị Chính phủ có giải pháp tìm ra tiếng nói chung giữa các quốc gia về vấn đề sử dụng tài nguyên nước sông Mê Công (cử tri tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu).

Thực trạng và nguyên nhân 

Trong các năm gần đây, các quốc gia ở thượng nguồn đã và đang đẩy mạnh việc khai thác sử dụng nước trên các sông liên quốc gia trên lưu vực sông Mê Công. Đặc biệt, hoạt động đắp đập, chặn dòng, xây dựng công trình thuỷ điện và vận hành của các nhà máy thuỷ điện ở thượng nguồn lưu vực sông Mê Công đã và đang là nguy cơ trực tiếp làm suy giảm nguồn nước chảy vào Việt Nam, đe doạ an ninh nguồn nước của nước ta. Tính đến cuối năm 2019, Trung Quốc đã hoàn thành 11 công trình thuỷ điện; Lào và Camphuchia cũng đã có 11 dự án thuỷ điện trên dòng chính được đề xuất xây dựng. Trong đó, Lào dự kiến xây dựng 09 công trình (trong đó có 02 công trình đã chính thức đang vận hành là Xay-nha-bu-ly và Đôn-Sa-hông, ngoài ra đã tiến hành tham vấn cho các dự án thủy điện Pắc Beng, Pắc Lây, Luông Phra-bang và hiện đang tham vấn dự án thủy điện Sa-na-kham); Campuchia nghiên cứu, xây dựng 02 nhà máy thuỷ điện trên dòng chính sông Mê Công là Sambor và Stuntreng. Bên cạnh đó, Thái Lan cũng đang nghiên cứu một số dự án chuyển nước trong lưu vực và ra ngoài lưu vực với quy mô lớn như chuyển nước từ lưu vực sông Mê Công sang lưu vực sông Chao Phraya và các phương án lấy nước từ dòng chính sông Mê Công phục vụ phát triển tưới cho vùng Đông Bắc Thái Lan…

Các giải pháp đã thực hiện 

Thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 03 tháng 6 năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường; Nghị quyết số 142/2016/QH13 của Quốc hội ngày 12 tháng 4 năm 2016 về Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hôi 5 năm 2016-2020: “Kiên trì đấu tranh bảo vệ lợi ích quốc gia trong quản lý, sử dụng bền vững nguồn nước sông Mê Công”; thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và căn cứ thực trạng, quy hoạch công trình thuỷ điện trên sông Mê Công, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã phối hợp với các Bộ, ngành triển khai thực hiện một số công việc chủ yếu sau:

Chính phủ Việt Nam đã mời Chính phủ Lào và Campuchia cử chuyên gia tham gia tiến hành “Nghiên cứu đánh giá tác động của các công trình thủy điện trên dòng chính sông Mê Công” nhằm tạo cơ sở khoa học để trao đổi với các quốc gia ven sông khác về kế hoạch xây dựng các công trình thuỷ điện dòng chính hướng tới sử dụng hiệu quả và bền vững nguồn tài nguyên nước sông Mê Công. Nghiên cứu do Tư vấn quốc tế DHI của Đan Mạch thực hiện đã kết thúc vào tháng 12 năm 2015. Kết quả nghiên cứu chính như sau: (1) Kịch bản toàn bộ 11 công trình thuỷ điện dòng chính: dòng chảy sụt giảm từ 34-41%; xâm nhập mặn vào sâu thêm trên các sông Tiền và sông Hậu từ 7-13 km; tổng lượng phù sa bùn cát giảm tới 64%; tổng lượng chất dinh dưỡng giảm tới 67%; sản lượng đánh bắt thuỷ sản giảm tới 51% và tác động tới đa dạng sinh học; (2) Có thêm các thủy điện dòng nhánh: ngoài tác động như kịch bản trên thì: phù sa bùn cát giảm tới 65%, thuỷ sản giảm tới 52%; (3) kịch bản có thêm chuyển nước rà ngoài lưu vực của Thái Lan thì ngoài tác động như các kịch bản trên còn làm dòng chảy sụt giảm tới 47%, xâm nhập mặn vào sâu thêm tới 17km trong mùa khô. 

Ủy hội sông Mê Công quốc tế đã tiến hành nghiên cứu về quản lý và phát triển bền vững lưu vực sông Mê Công bao gồm cả tác động của các công trình thủy điện trên dòng chính (hoàn thành năm 2017) và cũng cho kết quả tác động rất nặng nề, đặc biệt về suy giảm phù sa bùn cát và thủy sản xuống hạ du Châu thổ sông Mê Công.

Giải pháp triển khai trong thời gian tới 

Về thuỷ điện Trung Quốc: tăng cường hợp tác Mê Công - Lan Thương; hợp tác song phương; hợp tác Ủy hội sông Mê Công quốc tế. Hiện nay Trung Quốc đã cung cấp số liệu phục vụ dự báo lũ lưu vực sông Mê Công cho các quốc gia ven sông và mới đây tại Hội nghị cấp cao Mê Công-Lan Thương lần thứ ba tổ chức ngày 24 tháng 8 năm 2020 (theo hình thức trực tuyến), phía Trung Quốc đã thông báo sẵn sãng chia sẻ thông tin thủy văn cả năm (cả mùa hạn và mùa lũ) của sông Lan Thuong cho các quốc gia thành viên, các bên tiếp tục yêu cầu Trung Quốc cung cấp thông tin về vận hành các công trình thủy điện trên sông Lan Thương của Trung Quốc. 

Về thuỷ điện dòng chính ở hạ lưu sông Mê Công: các nghiên cứu về tác động là rất lớn do đó cần tiếp tục đưa vấn đề phát triển thuỷ điện dòng chính vào các thoả thuận cấp cao với Lào và Campuchia; đẩy mạnh theo dõi, giám sát các tác động của thuỷ điện dòng chính thông qua mạng giám sát của Uỷ hội sông Mê Công quốc tế hướng tới thống nhất một quy trình vận hành liên hồ chứa phù hợp với lợi ích của các bên; chủ động đối thoại với các nước bạn về kế hoạch và tình hình triển khai các công trình thuỷ điện dòng chính theo các kênh hợp tác đa phương và song phương; chủ động xây dựng Kế hoạch hành động thích ứng với các tác động; tăng cường hoạt động xây dựng các công cụ hỗ trợ ra quyết định như: tăng cường mạng theo dõi giám sát tác động trong nước; xây dựng cơ sở dữ liệu lưu vực; xây dựng các công cụ theo dõi, giám sát và đánh giá tác động... 

Uỷ ban sông Mê Công Việt Nam tiếp tục đề nghị các quốc gia thành viên Uỷ hội thực hiện nghiêm túc Hiệp định Mê Công năm 1995, bộ Quy chế sử dụng nước của Uỷ hội, các Tuyên bố chung về kết quả tham vấn của các dự án thuỷ điện trên dòng chính sông Mê Công (Pắc Beng, Pắc Lây, Luông Phra-bang) và các Kế hoạch hành động thực hiện Tuyên bố chung; đề nghị phía Lào thường xuyên cập nhật, cung cấp thông tin số liệu có liên quan trong suốt quá trình xây dựng và vận hành, phối hợp với Ủy hội sông Mê Công quốc tế trong xây dựng quy trình vận hành liên hồ cho toàn bộ bậc thang thủy điện dòng chính; nỗ lực giảm thiểu và khắc phục các tác động bất lợi tiềm tàng có tính xuyên biên giới. 

Hoàn thiện việc xây dựng, đàm phán và ký kết Hiệp định về Quy chế sử dụng nước dọc biên giới giữa Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ Vương quốc Campuchia nhằm sử dụng bền vững tài nguyên nước, bảo vệ môi trường; quản lý, phòng, chống và giảm nhẹ các tác động của lũ và hạn và các tác hại liên quan đến nước vì lợi ích chung.


Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Lượt bình luận

Trường đánh đấu (*) là bắt buộc.

Tin liên quan