Thứ 6, 30/09/2022 - 15:38
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Tình hình phát sinh, thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị và nông thôn

Công tác quản lý CTRSH chưa đáp ứng được yêu cầu về bảo vệ môi trường; chất thải chưa được quản lý, xử lý một cách phù hợp, đây chính là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí.

Theo báo cáo của các Sở Tài nguyên và Môi trường các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, lượng CTRSH phát sinh hiện nay tại các khu đô thị vào khoảng 38.000 tấn/ngày và tại khu vực nông thôn vào khoảng 32.000 tấn/ngày. Trong đó, tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải tại khu vực đô thị đạt khoảng 85,5 %; tại khu vực nông thôn còn thấp, trung bình đạt khoảng 40-55%. Công tác vận chuyển hiện còn gặp nhiều khó khăn, các bãi chôn lấp chất thải thường ở xa khu dân cư làm tăng chi phí vận chuyển. Trong khi đó, mức phí vệ sinh môi trường thu từ các hộ gia đình hiện nay mới chỉ chi trả được một phần cho hoạt động thu gom chất thải, không đủ để chi trả cũng như duy trì cho hoạt động vận chuyển. Phương pháp xử lý phổ biến hiện nay là chôn lấp (khoảng 70%), trong đó chỉ có khoảng 30% các bãi chôn lấp hợp vệ sinh, có khả năng gây ô nhiễm môi trường và không tận dụng được các loại chất thải có khả năng tái chế hoặc thu hồi năng lượng. Các phương pháp xử lý khác bao gồm sản xuất thành phân mùn hữu cơ (compost) và đốt, một số cơ sở hiện đang đầu tư và vận hành lò đốt thu hồi năng lượng để phát điện. Nhìn chung, công tác quản lý CTRSH chưa đáp ứng được yêu cầu về bảo vệ môi trường; chất thải chưa được quản lý, xử lý một cách phù hợp, đây chính là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí.

Bãi chôn lấp rác thải ô nhiễm môi trường

Về phân công trách nhiệm trong quản lý

Theo quy định hiện hành, vấn đề quản lý CTRSH không được giao thống nhất cho một cơ quan mà được phân công cho nhiều Bộ, ngành cùng tham gia quản lý, cụ thể:

Bộ Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường. Đối với CTRSH, Bộ có trách nhiệm: Xây dựng hướng dẫn kỹ thuật, quy trình quản lý trong việc phân loại, lưu giữ, tập kết, trung chuyển, vận chuyển, sơ chế, tái sử dụng, tái chế, xử lý và thu hồi năng lượng từ CTRSH; tổ chức quản lý, kiểm tra các hoạt động bảo vệ môi trường về quản lý CTRSH;

Bộ Xây dựng có trách nhiệm: Hướng dẫn quản lý đầu tư xây dựng cơ sở xử lý CTRSH theo quy hoạch được phê duyệt; phương pháp lập, quản lý chi phí và phương pháp định giá dịch vụ xử lý CTRSH; công bố định mức kinh tế, kỹ thuật về thu gom, vận chuyển và xử lý CTRSH; suất vốn đầu tư xây dựng cơ sở xử lý CTRSH. Ngoài ra, Chính phủ đang giao trách nhiệm cho Bộ Xây dựng tổ chức lập và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch quản lý chất thải rắn các vùng kinh tế trọng điểm, quy hoạch chất thải rắn các lưu vực sông và quy hoạch quản lý chất thải rắn vùng liên tỉnh; các địa phương chịu trách nhiệm tổ chức lập và phê duyệt quy hoạch quản lý chất thải rắn theo thẩm quyền;

Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì đánh giá, thẩm định công nghệ xử lý CTRSH mới được nghiên cứu và áp dụng lần đầu ở Việt Nam. Tuy nhiên, cũng theo sự phân công của Chính phủ tại Nghị định số 36/2017/NĐ-CP ngày 04 tháng 4 năm 2017 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn, tổ chức thực hiện thẩm định, kiểm tra, đánh giá công nghệ xử lý chất thải;

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành các quy định cụ thể về quản lý chất thải rắn cho phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; lập và tổ chức triển khai thực hiện quy hoạch xử lý chất thải rắn; lập kế hoạch hàng năm cho công tác thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH và bố trí kinh phí thực hiện phù hợp. Hiện nay, nhiều UBND cấp tỉnh phân công Sở Xây dựng chủ trì tổ chức quản lý và triển khai hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý CTRSH; một số địa phương phân công Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì tổ chức quản lý CTRSH. Tuy nhiên, UBND cấp huyện hầu hết đều phân công Phòng Tài nguyên và Môi trường chủ trì tổ chức quản lý và triển khai hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý CTRSH. Từ thực tế trên cho thấy có sự bất cập trong quản: chất thải rắn được quản lý theo từng phân đoạn, chưa thống nhất và đồng bộ trong quản lý chất thải từ Trung ương tới địa phương dẫn đến hiệu lực, hiệu quả quản lý trong thời gian vừa qua chưa cao.

Lò đốt rác thải gây ô nhiễm môi trường

Về cơ chế, chính sách, quy hoạch

Việc xây dựng các cơ sở xử lý chất thải hiện đại, bãi chôn lấp CTRSH hợp vệ sinh đòi hỏi phải có vốn đầu tư lớn, nhiều địa phương không đủ nguồn vốn đầu tư cho việc xử lý chất thải rắn tập trung. Cơ chế thúc đẩy xã hội hóa công tác thu gom, xử lý CTRSH còn thiếu và chưa thu hút được các nguồn lực đầu tư cho thu gom, xử lý chất thải rắn; hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý mang tính chất cộng đồng nên chưa thúc đẩy được tính chuyên nghiệp của các tổ dịch vụ, hợp tác xã, công ty dịch vụ môi trường. Chất lượng của công tác quy hoạch chưa cao; dự báo chưa có cơ sở, việc xác định vị trí, địa điểm xây dựng cơ sở xử lý chất thải gặp khó khăn do người dân phản đối; quy hoạch thiếu yếu tố liên kết vùng; việc tổ chức triển khai quy hoạch quản lý chất thải rắn đã phê duyệt tại các địa phương còn chậm, thiếu nguồn lực để thực hiện quy hoạch; đặc biệt nhiều tỉnh bố trí cơ sở xử lý CTRSH (cụ thể là các bãi chôn lấp và các lò đốt) ở quy mô cấp xã là chưa phù hợp.

 Về công nghệ

Hầu hết công nghệ xử lý chất thải rắn nhập khẩu không phù hợp với đặc điểm chất thải rắn sinh hoạt tại Việt Nam như chưa được phân loại tại nguồn, nhiệt trị thấp, độ ẩm cao. Trong khi đó, thiết bị, công nghệ xử lý chất thải rắn chế tạo trong nước chưa đồng bộ, chưa hoàn thiện, vừa làm vừa rút kinh nghiệm, chưa được sản xuất ở quy mô công nghiệp. Hiện đang còn thiếu các hướng dẫn lựa chọn công nghệ, hướng dẫn kỹ thuật phù hợp về thu gom, lưu giữ, xử lý CTRSH.

Thu gom chất thải rắn

Về mô hình thu gom, xử lý

Hoạt động tái chế chất thải rắn còn mang tính nhỏ lẻ, tự phát, thiếu sự quản lý và kiểm soát của các cơ quan hữu quan có thẩm quyền về bảo vệ môi trường ở địa phương. Phần lớn các cơ sở tái chế có quy mô nhỏ, mức độ đầu tư công nghệ không cao, đa số công nghệ đều lạc hậu, máy móc thiết bị cũ, gây ô nhiễm môi trường thứ cấp. Ngoài ra, do đặc thù khu vực nông thôn là chất thải phân tán, nhiều nơi các hộ gia đình cách xa nhau nên các mô hình thu gom chất thải rắn nông thôn đa dạng nhưng đa phần là quy mô nhỏ, do hợp tác xã, đơn vị tư nhân tự tổ chức thu gom, phương tiện thu gom còn rất thô sơ. Có nhiều mô hình xử lý chất thải rắn nông thôn được triển khai với quy mô nhỏ nhưng chưa an toàn đối với môi trường và sức khỏe con người (mô hình lò đốt rác cỡ nhỏ..). Hiện nay, chưa có địa phương nào có mô hình xử lý CTRSH hoàn thiện đạt được cả các tiêu chí về kỹ thuật, kinh tế, xã hội và môi trường.

Về nhận thức trong công tác bảo vệ môi trường

Nhận thức của người dân trong thu gom, phân loại, vận chuyển và xử lý chất thải rắn còn nhiều hạn chế. Chất thải chưa được phân loại, tận dụng phần có ích để tái chế. Nhiều nơi, người dân chưa tích cực tham gia vào các hoạt động thu gom, vận chuyển chất thải rắn, chưa đóng phí vệ sinh môi trường đầy đủ.


Tác giả: Vụ Pháp chế
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Lượt bình luận

Trường đánh đấu (*) là bắt buộc.

Tin liên quan